Односите меѓу Србија и Северна Македонија во последната деценија покажуваат јасна тенденција на продлабочување на соработката на повеќе нивоа – политичко, економско, образовно и културно, вели проф. д-р Александар З. Станковиќ, вонреден професор Универзитетски професор на Факултет за применети науки Ниш.
Регионална соработка преку образованието
Во рамките на регионалните иницијативи, особено Отворен Балкан, двете земји покажуваат подготвеност за конкретна и одржлива интеграција што ја надминува декларативната реторика и преминува во фаза на практична примена.
Во моето лично искуство, со изборот за вонреден професор на Технолошко-техничкиот факултет во Велес, Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола, се потврдува значењето на регионалната соработка во областа на високото образование. Оваа позиција ми овозможува директно да придонесам во поврзувањето на академските заедници на Србија и Северна Македонија, како и заедничка работа на проекти што го поддржуваат развојот на знаењето и иновациите во регионот.
Високото образование како мост
Универзитетите во Србија и Северна Македонија соработуваат веќе долг временски период преку билатерални договори, учество во европски проекти (Erasmus+, Horizon Europe), како и преку размена на наставен кадар и студенти. Сепак, Отворен Балкан е првата регионална рамка што нуди можност за системско поврзување на високошколските установи.
Признавањето на дипломите, усогласувањето на наставните програми и заедничките студиски програми веќе не се само идеја, туку реална потреба на пазарот на труд и на регионалната економија. Мобилноста на студентите меѓу универзитетите во Белград, Ниш, Скопје и Битола, заедно со препознатливоста на квалификациите, создава услови за образование на стручњаци кои го разбираат регионалниот контекст и можат да придонесат за развојот на локалните заедници во целиот простор на Западен Балкан.
Економијата бара знаење
Соработката во областа на економијата бележи стабилен раст. Трговската размена меѓу Србија и Северна Македонија постојано се зголемува, а отворањето на заеднички компании, логистички и производствени центри станува сè почесто. Овој економски раст бара стручен кадар – токму тука високото образование има клучна улога.
Факултетите и универзитетите мора да станат активни партнери на економијата, преку развој на практично ориентирани студиски програми, стручни практики, дуално образование и заеднички истражувања. Отворен Балкан може да служи како платформа за поврзување на стопанските комори и универзитетите со цел создавање образовни профили што одговараат на потребите на пазарот на трудот во целиот регион.
Академска одговорност во регионалните процеси
Улогата на академската заедница не е само образовна – таа мора да биде и интегративна. Соработката меѓу универзитетите од Србија и Северна Македонија има потенцијал да поттикне меѓусебна доверба, да отвори простор за интердисциплинарни проекти и да создаде средина во која знаењето не познава граници. Прашања како што се енергетската транзиција, климатските промени, миграциите и дигиталната трансформација – бараат регионални одговори.
Затоа академската заедница не смее да биде пасивен набљудувач на политичките и економските процеси. Напротив, таа мора активно да придонесува во нивното обликување – преку истражувања, предлози за јавни политики и образование на кадри кои ќе ги спроведуваат.
Србија и Северна Македонија имаат историска, културна и јазична блискост која им дава предност во градењето подлабоки врски. Но она што ќе го одреди квалитетот на нивната соработка во следните децении е подготвеноста образованието и знаењето да се постават во центарот на регионалниот развој.
Отворен Балкан не е замена за европските интеграции, туку прагматичен чекор кон создавање на функционален и стабилен регион во кој универзитетите, економијата и институциите соработуваат без бариери.