Некои занаети не можат да бидат тивки. Пред да ја видите работилницата, ќе го слушнете ритамот на чеканот што одекнува врз бакарот. Звук што со векови бил дел од старата охридска чаршија, звук што ги следел мајсторите додека од парче метал создавале предмети кои траеле со генерации.
Денес тој звук сè поретко се слуша. Но, зад една скромна работилница во Охрид, традицијата сè уште живее.
Во неа, бакарот не е само метал. Тој станува приказна. Станува уметност. Станува Охрид.
Таму работи Данче Наумоска – единствената жена бакарџија во Охрид. Во свет што некогаш му припаѓал речиси исклучиво на мажите, таа не се обидела да го промени занаетот. Напротив, го зачувала неговиот дух, но му дала нов живот, претворајќи го во препознатлива уметност инспирирана од културното богатство на Охрид.
Љубовта кон бакарот не започнала случајно.
Уште како дете најголем дел од времето го минувала во работилницата на својот татко, познат охридски казанџија. Додека другите деца си играле, таа била негов чирак, внимателно набљудувајќи како под вредните раце на мајсторот се обликуваат казани, тави и тепсии. Тогаш сè уште не знаела дека токму тие моменти ќе ја одредат нејзината животна приказна.
Поминаа години.
Животот ја одведе по својот пат, но љубовта кон бакарот никогаш не исчезна. Напротив, стануваше сè посилна. Пред речиси четврт век одлучи повторно да се врати во работилницата, но со поинаква визија. Наместо да продолжи да изработува традиционални бакарни садови, реши стариот занает да го претвори во современа уметност.
Така започна една нова приказна.
Во нејзините раце бакарот доби сосема поинакво значење.
Од него почнаа да се раѓаат релјефи, накит, уметнички предмети и сувенири инспирирани од Охрид. Реплики на златната маска и златната ракавица, охридски мотиви, езерото, старите куќи, природата и културното наследство – сето она што го прави градот единствен, преточено во бакар. Работи со патинирање, позлата, посребрување, боење и други техники, создавајќи дела што се единствени и препознатливи.
Во нејзината работилница нема две исти дела.
Секое започнува како обично парче бакар.
Потоа доаѓаат цртежот, трпението, прецизните движења на рацете и долгите часови работа. Малку по малку, металот добива душа.
Туристите што ќе влезат во нејзиното дуќанче најчесто прво застануваат пред изложените ракотворби. Ги разгледуваат внимателно, прашуваат како се создаваат, се восхитуваат на деталите. Но, она што навистина го носат со себе не е само еден предмет. Тоа е приказната за жена која успеала да докаже дека традицијата не познава машки и женски занаети. Познава само љубов, трпение и посветеност.
Данче често вели дека секој занает бара љубов.
Не е доволно само да се наследи. Треба да се живее. Да се надградува. Да се почитува. Токму затоа верува дека наследниците не треба да го продолжат занаетот затоа што мораат, туку затоа што го чувствуваат како дел од себе.
Во време кога многу стари занаети полека исчезнуваат, ваквите луѓе се потсетник дека традицијата не се чува само во музеите.
Таа живее во работилниците.
Во звукот на чеканот.
Во мирисот на бакарот.
Во вредните раце што секој ден одново создаваат нешто што ќе остане и по нив.
Во Охрид, каде секој камен носи историја, а секоја калдрма памети генерации, бакарот во рацете на Данче Наумоска не е само материјал. Тој е платно на кое градот одново ја раскажува својата приказна.
И додека од нејзината работилница излегуваат нови дела, ќе живее и една многу постара приказна – приказната за занаетот што не исчезна, затоа што најде човек што го сака доволно за да му подари нов живот.
Текстот е изработен во рамките на проектот „Охрид – живо наследство“, чија цел е промоција и зачувување на културното и традиционалното наследство на Охрид преку афирмација на луѓето кои со својата работа ја одржуваат живата традиција на градот.